Wegwijzer

Wegwijzer - blik in het depot

Het Fries Film Archief beheert bijna 3.000 oude films en video’s met een grote historische dan wel culturele waarde voor Fryslân. De zaken die men op oude beelden kan terugvinden, lopen sterk uiteen. Er is bijna geen (Fries) onderwerp of het komt wel in de collectie van het filmarchief voor. In de catalogus kunt u dit zelf nagaan. Klik hier om direct in de collectie te zoeken. Toch zijn er wel enkele thema’s te noemen. Hieronder volgt een algemene wegwijzer door de collectie van het filmarchief.


Bedrijfsfilms
In de collectie bevindt zich een grote hoeveelheid bedrijfsfilms die ons zicht bieden op soms al lang vergeten methoden en technieken: hooien met paardenkracht, het telen van Wâldbeantsjes, de boerin die boter karnt, Hannekemaaiers enzovoort.  Een groot gedeelte van deze films gaat over de Friese zuivelindustrie, waaronder de CCF, Frico, Friesche Vlag en het Fries Rundvee Stamboek. Hiernaast beheert het filmarchief ook collecties van bijvoorbeeld Koopmans meelfabrieken, en het oudste bedrijf van Nederland, tegelfabriekTichelaar.


Dorpen en steden
Een andere belangrijke categorie zijn films van dorpen en steden. Van bijna elke regio in Friesland zijn wel opnamen gemaakt. De grootste collectie is die over Leeuwarden, waarbij de oudste film uit 1922 stamt en de jongste uit 2005! Een bijzondere categorie zijn de films die de filmactie Heel Nederland op de film van Johan Adolfs voortbracht, de zogenaamde dorpsfilms. Adolfs liet bijna 1500 dorpen in heel Nederland vastleggen op het betaalbare 8 mm formaat. Opdrachtgevers waren verenigingen zoals muziekkorpsen, plattelandsvrouwen en de Nederlandse blindenbond. De film volgde een vast stramien. Eerst was er een rondgang door het dorp die de inwoners in hun dagelijkse bezigheden vastlegde. Dan volgde een optocht van de plaatselijke verengingen. Ook alle scholen met kinderen werden opgenomen. Een belangrijke factor voor het succes was dat alle dorpelingen in beeld kwamen. Wie wilde zichzelf nu niet terug zien op het witte doek? Om een hoge opkomst te garanderen moesten de dorpen meer dan 700, maar minder dan 10.000 inwoners tellen. In Fryslân kwam de filmactie maar liefst 170 maal langs. Een gedeelte van deze films zijn in de collectie van het filmarchief terug te vinden.


Voorlichting en propaganda
Dat film een goed medium is voor voorlichting en zelfs propaganda is als sinds lang bekend. Een groot aantal voorlichtingsfilms uit de jaren 1950 maar ook uit de jaren 1980 op voornamelijk 16mm bevinden zich in de collectie van het filmarchief. Onderwerpen zijn onder meer woningbouw (In Friesland staat een huis, 1953), inpoldering (Van waddenzand naar vruchtbaar land, jaren 1950) en verkeersregels (Schipper niet met de regels, 1985).


Speelfilms
Het Fries Film Archief beheert een klein maar groeiend aantal Friese speelfilms. Hieronder is de eerste Friese speelfilm, Kar ut twa uit 1934. In deze film moet een jonge dame een keuze maken uit twee vrijers. Ook beschikt het archief over een nog nooit gedraaide en daarmee onbeschadigde filmkopie van Pieter Verhoeff's de Dream, die jarenlang als onderpand in de kluis van een bank lag. Het filmarchief verzamelt nadrukkelijk meer artistieke audiovisuele producties van Friese hand, van filmmakers maar ook van kunstenaars.


Amateur-materiaal : het leven van alle dag
Een groeiende categorie is het materiaal van amateur-cineasten, vaak op 8 mm of super-8. Dit belangrijke materiaal biedt ons een blik op het leven van alle dag: vakanties op het strand van Vlieland, nog met omkleedhokjes, badmutsen en 'zwemkledij', het aanrijden van de SRV-wagen met toesnellende huismoeders met flessenmandjes, schaatsen op een vaart die twintig jaar geleden al heeft plaats gemaakt voor een nieuwe wijk en wat te denken van de kleding en kapsels van de jaren zeventig: allemaal dingen die misschien snel vergeten raken, maar op film nog levendig voorbij komen. Het Fries Film Archief kan de waarde van amateurfilms als cultuurhistorische bron niet genoeg benadrukken.